Pijak i Myśliwy – „polscy” sułtani Imperium Osmańskiego
19 lutego 2024, 10:04Państwo osmańskie powstało pod koniec XIII wieku, do Europy wkroczyło w drugiej połowie XIV wieku, a sto lat później zakończyło tysiącletnie dzieje Cesarstwa wschodniorzymskiego, znanego obecnie jako Cesarstwo Bizantyńskie. Ono zaś było kontynuatorem jeszcze starszego państwa, którego początki datujemy na rok 753 p.n.e. Imperium Osmańskie było państwem wielonarodowym, w którym rządził nie tylko żywioł turecki. Wielu sułtanów miało pochodzenie greckie, albańskie czy serbskie. Było wśród nich dwóch, których korzeni możemy szukać na terenie dawnej Rzeczypospolitej.
O sprawnym wsiadaniu
20 lutego 2008, 23:54Wiedza przydatna podczas badania cząstek elementarnych może usprawnić pracę linii lotniczych. Stosowana przez wielu przewoźników kolejność wpuszczania pasażerów na pokład okazała się tak niedoskonała, że skłoniła fizyka Jasona Steffena, pracującego w ośrodku Fermilab, do przeanalizowania problemu. Uzyskane wyniki symulacji zaskoczyły nawet autora nietypowych badań.
Tropikalny Atlantyk ochładza się wyjątkowo szybko
21 sierpnia 2024, 08:49Atlantycka Niña to chłodna faza naturalnego wzorca klimatycznego. Podobnie jak znacznie bardziej znany wzorzec zachodzącej na Pacyfiku oscylacji południowej (ENSO), na którą składają się fazy El Niño, La Niña i faza neutralna, także na Atlantyku co kilka lat mamy fazę zimną i gorącą. Temperatura powierzchni oceanu we wschodniej części równikowego Oceanu Atlantyckiego wykazuje zaskakujący, nieintuicyjny cykl. Wody w tamtym regionie najcieplejsze są wiosną, a najzimniejsze w lipcu i sierpniu.
Kruche jak szkło czy mocne jak kość?
13 kwietnia 2008, 16:40Czy kość ze szkła miałaby rację bytu? Biorąc pod uwagę jego kruchość, zapewne nie. Ale wykorzystanie szkła jako rusztowania i budowanie na nim naturalnej tkanki, nawet jeśli brzmi mało prawdopodobnie, staje się powoli faktem. Właśnie takie zadanie postawił sobie dr Delbert Day, naukowiec z Uniwersytetu Naukowo-Technologicznego Missouri.
Ekolodzy biją na alarm: wyjątkowa rafa Ningaloo umiera
20 lutego 2025, 12:05Rafa Ningaloo jest największą rafą przybrzeżną Australii i jedyną na świecie wielką rafą koralową – ma 260 km długości – położoną blisko wybrzeży. Słynie z obecności największych ryb świata – rekinów wielorybich – które odwiedzają ją od marca do sierpnia. Pomiędzy sierpniem i październikiem zjawiają się tam humbaki. Nic dziwnego, że to wyjątkowe miejsce zostało wpisane na Listę dziedzictwa ludzkości. Teraz Australian Marine Conservation Society alarmuje, że rafa umiera.
Co łączy wrotki i "podkradanie" DNA?
30 maja 2008, 21:26Naukowcy donoszą o niezwykłych zwierzętach, które "przyjęły" do swojego genomu wyjątkową liczbę obcych genów.
Po 150 latach ujawniono artefakty z grobowca cesarza Japonii
25 sierpnia 2025, 13:25Około 250 roku na terenie Japonii pojawił się nowy zwyczaj grzebalny. Mieszkańcy wysp zaczęli konstruować wielokomorowe kurhany, tzw. kofun. W mieście Sakai w prefekturze Osaka znajduje się największy z japońskich kurhanów - Daisen-ryo kofun. To prawdopodobnie grobowiec Nintoku, 16. cesarza Japonii. Otoczony trzema fosami kurhan w kształcie dziurki od klucza ma 486 metrów długości, jego tylna część ma 249 metrów średnicy, a wysokość sięga 36 metrów. Na teren kurhanu nie wolno wchodzić, nie prowadzi się w nim też prac archeologicznych. A mimo to pojawiły się przedmioty, zabrane z grobowca przed 150 laty.
Nadreaktywny pęcherz zmienia mózg
24 lipca 2008, 10:14Eksperymenty przeprowadzone na szczurach z nadreaktywnym pęcherzem (ang. overactive bladder, OAB, łac. vesica hyperreflectorica) wykazały, że schorzenie to zmienia aktywność mózgu. Niewykluczone, że podobne zjawisko występuje u ludzi (Proceedings of the National Academy of Sciences).
Lądolód Grenlandii jest bardziej wrażliwy niż sądzono. 7000 lat temu Prudhoe Dome nie istniało
6 stycznia 2026, 09:50Naukowcy opublikowali pierwsze wyniki badań prowadzonych w ramach projektu GreenDrill, którego celem jest pobranie próbek osadów i skał znajdujących się pod lądolodem Grenlandii. Badania takie mają pokazać przeszłość Grenlandii i rzucić światło na jej przyszłość. Z artykułu w Nature Geoscience, którego autorami są naukowcy z kilku amerykańskich uczelni, NASA oraz Uniwersytetu w Kopenhadze, dowiadujemy się, że Prudhoe Dome – 509-metrowa warstwa lodu i firnu znajdująca się w północno-zachodniej Grenlandii – roztopiła się około 7000 lat temu.
Wyczucie mowy
15 września 2008, 11:39Wydając dźwięki, nie tylko słyszymy, ale również czujemy, czy są one poprawne. Dzięki temu mechanizmowi ludzie, którzy stracili słuch jako dorośli, nadal potrafią się skutecznie komunikować za pomocą mowy (Nature Neuroscience).
